Από το Αφγανιστάν μέχρι το Πακιστάν, το Ιράκ, το Σουδάν, το Κονγκό και την Παλαιστίνη, ο πόλεμος, οι διώξεις, η πείνα, ακόμα και οι κλιματικές αλλαγές σπρώχνουν εκατομμύρια στην προσφυγιά. Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, António Guterres μας μίλησε στην έναρξη της δεύτερης θητείας του.

Ο António Guterres, 61 ετών σήμερα, πρωθυπουργός της Πορτογαλίας από το 1995 μέχρι το 2002, εξελέγη Ύπατος Αρμοστής για τους πρόσφυγες από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 15 Ιουνίου 2005 και πρόσφατα είδη τη θητεία του να ανανεώνεται για άλλα πέντε χρόνια. Στις 28 Απριλίου κατέθεσε στην επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών του ΕΚ.

Στα πέντε χρόνια της θητείας μας μέχρι σήμερα, οι τάσεις στο θέμα των προσφύγων πώς έχουν διαμορφωθεί;

Αρχικά είχαμε μια σταθερή μείωση του αριθμού των προσφύγων αλλά την τελευταία διετία η τάση έχει αναστραφεί και διαπιστώνουμε ακόμα και μια μικρή ανάκαμψη του αριθμού τους, καθώς η ανασφάλεια επιστρέφει σε περιοχές στις οποίες είχε προηγουμένως επιτευχθεί μια ειρήνευση.

Από την άλλη, δυστυχώς, ο αριθμός εκείνων που μπορέσαμε, με τη δική τους θέληση και με απόλυτη ασφάλεια και αξιοπρέπεια, να επιστρέψουμε στις πατρίδες και τις εστίες τους μειώθηκε, κυρίως λόγω της κατάστασης στο Αφγανιστάν, το νότιο Σουδάν και το Κονγκό.

Μέχρι και 40 εκατομμύρια άνθρωποι βιώνουν σήμερα τον ξεριζωμό από τις πατρίδες τους και περισσότερα από 10 εκατομμύρια ζουν σε καταυλισμούς προσφύγων. Τι συνέπειες έχει αυτό; Υπάρχει κάποιου είδους μακροπρόθεσμη λύση για τους πρόσφυγες;

Οι ευκαιρίες επανεγκατάστασής τους σε ανεπτυγμένες χώρες έχουν αυξηθεί κατά τρόπο ουσιαστικό ενώ τώρα δημιουργείται το ευρωπαϊκό πρόγραμμα μετεγκατάστασης, κάτι που στηρίζουμε με ενθουσιασμό ενώ βλέπουμε και ολοένα και περισσότερες χώρες να αποδέχονται την τοπική επανεγκατάσταση. Για παράδειγμα η Τανζανία μόλις έδωσε υπηκοότητα σε άλλους 60.000 πρόσφυγες από το Μπουρούντι.

Δυστυχώς, ο αριθμός εκείνων που μπορούμε να βοηθήσουμε να επιστρέψουν στα σπίτια τους με ασφάλεια μειώνεται και αυτό επιτείνει τα προβλήματα… Το δράμα εκείνων που επί 10 ή και 20 χρόνια ζουν καθηλωμένοι, με ελάχιστους πόρους, καμία εκπαίδευση είναι τεράστιο και θα έπρεπε να κινητοποιήσει τη διεθνή κοινότητα.

Με την οικονομική κρίση, η στάση πολλών έχει σκληρύνει, ακριβώς σε μια εποχή στην οποία οι πόλεμοι και οι κλιματικέςαλλαγές διογκώνουν το προσφυγικό ρεύμα. Αυτή η "εξίσωση" πώς θα λυθεί:

Πράγματι υπάρχει μια τέτοια τάση να σκληραίνει η στάση του κόσμου έναντι των προσφύγων σε δύσκολους καιρούς. Σε τέτοιες περιπτώσεις άλλωστε δύο είναι οι συνήθεις αποδιοπομπαίοι τράγοι: οι κυβερνήσεις και οι "ξένοι"". Ακόμα και αν κάποιος δεν έχει μόνο ανάγκη αλλά και το δικαίωμα με βάση το διεθνές δίκαιο να λάβει προστασία, η πραγματικότητα είναι πως αυτή η σκλήρυνση περιορίζει τα περιθώρια ασύλου.

Ταυτόχρονα, βλέπουμε νέες τάσεις, όπως εκείνοι που γίνονται πρόσφυγες όχι λόγω πολέμων ή διώξεων αλλά λόγω της τρομερής φτώχιας που αντιμετωπίζουν ή και της καταστροφής του περιβάλλοντος.

Πρόκειται για παράγοντες που καθίστανται ολοένα και πιο αλληλένδετοι αλλά η διεθνής κοινότητα δεν διαθέτει τα μέσα για να αντεπεξέλθει αποτελεσματικά. Ελπίζω όμως πως του χρόνου, χρονιά που αποτελεί την πεντηκοστή επέτειο της σύμβασης για τους πρόσφυγες θα μπορέσουμε να αποτελέσουμε την καταλύτη μιας ουσιώδους συζήτησης, σε παγκόσμιο επίπεδο για αυτές τις νέες προκλήσεις.

Η αλληλεγγύη αποτελεί θέμα ακόμα και εντός της ΕΕ. Η Ευρώπη πράττει όσα της αναλογούν σε παγκόσμιο επίπεδο στο θέμα των προσφύγων;

Η συμβολή της Ευρώπης σε θέματα ασύλου παραμένει σημαντική αλλά δυστυχώς δεν διαθέτουμε ακόμα ένα λειτουργικό ευρωπαϊκό σύστημα για το άσυλο. το οικοδομούμε βέβαια αλλά με πολύ βραδύ ρυθμό και προς το παρόν υπάρχει ακόμα αυτό το μωσαϊκό εντελώς διαφορετικών εθνικών συστημάτων ασύλου που δημιουργεί τεράστια προβλήματα.

Αυτό είναι κακό για τους πρόσφυγες και κακό για την Ευρώπη. Στηρίζουμε έτσι τις πέντε προτάσεις που έχει καταθέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (σ.σ. μεταξύ άλλων για την υποδοχή, τη διεκπεραίωση, τις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων) και καλώ τα κράτη μέλη να συνεργασθούν και να κατανοήσουν πόσο απαραίτητη είναι η πραγματική εναρμόνιση και πόσο σημαντικό στοιχείο είναι η δικαιότερη κατανομή του βάρος της μετανάστευσης.