Η Πρωτοβουλία των Ευρωπαίων Πολιτών, η δυνατότητα του "απλού" πολίτη να εισηγηθεί τη θέσπιση ευρωπαϊκής νομοθεσίας, είναι αναμφίβολα μια από τις μεγαλύτερες καινοτομίες της Συνθήκης της Λισαβόνας όμως μετά την έγκριση της Συνθήκης εκκρεμεί η έγκριση και των λεπτομερών κανόνων για την αξιοποίηση αυτής της δυνατότητας από τους πολίτες της Ένωσης. Στις 31 Μαρτίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τις προτάσεις της, που έγιναν δεκτές με ικανοποίηση από το ΕΚ.

Η Πρωτοβουλία δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να επηρεάσουν τη λειτουργία της ΕΕ προτείνοντας τη θέσπιση συγκεκριμένης νομοθεσίας, κάτι που θα βελτιώσει ακόμα περισσότερο τον δημοκρατικό χαρακτήρα της Ένωσης και θα την φέρει πιο κοντά στον Ευρωπαίο πολίτη.

Ένα εκατομμύριο υπογραφές από εννέα χώρες

Για να λάβει μια τέτοια πρωτοβουλία σάρκα και οστά και να κριθεί παραδεκτή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία στη συνέχεια θα εξετάσει κατά πόσον μπορεί πράγματι να αποτελέσει το έναυσμα για νομοθετική παρέμβαση, κάθε πρωτοβουλία πρέπει να πληροί ορισμένους κανόνες.

Ποιοι είναι αυτοί οι κανόνες; Σύμφωνα με την πρόταση κανονισμού που εξέδωσε στις 31 Μαρτίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για να θεωρηθεί παραδεκτή μια πρωτοβουλία θα πρέπει να:

- συγκεντρώσει ένα εκατομμύριο υπογραφές, είτε σε χαρτί είτε ηλεκτρονικά και

- να προέρχονται από τουλάχιστον το ένα τρίτο των κρατών μελών ή εννέα χώρες και

- να συγκεντρωθούν εντός διαστήματος 12 μηνών

Πέραν αυτού, δικαίωμα υπογραφής έχουν όλοι όσοι έχουν το δικαίωμα να ψηφίσουν στη χώρα τους ενώ ελάχιστος αριθμός υπογραφών υπάρχει όχι μόνο για το σύνολο της ΕΕ αλλά και για κάθε κράτος μέλος χωριστά, αναλόγως του συνολικού πληθυσμού του.

Έτσι στο μεγαλύτερο, πληθυσμιακά, κράτος μέλος, τη Γερμανία, απαιτούνται τουλάχιστον 72.000 υπογραφές και στη δεύτερη Γαλλία 55.000. Στο άλλο άκρο, στην Κύπρο, τη Μάλτα, την Εσθονία και το Λουξεμβούργο απαιτούνται 4.500 υπογραφές, ενώ για την Ελλάδα ο αριθμός των απαιτούμενων υπογραφών ανέρχεται σε 16.500.

Για να είναι έγκυρες οι υπογραφές πρέπει να συνοδεύονται από τα πλήρη στοιχεία του υπογράψαντος (ονοματεπώνυμο, διεύθυνση κατοικίας, ηλεκτρονική διεύθυνση, ημερομηνία και τόπο γέννησης, υπηκοότητα και αριθμό δελτίου ταυτότητος).

Όταν εξαγγελθεί η πρωτοβουλία και πριν καν συγκεντρωθούν οι υπογραφές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάζει κατά πόσον ευθυγραμμίζεται με τις αρχές και αξίες της ΕΕ ενώ όταν συγκεντρωθούν οι πρώτες 300.000 υπογραφές θα εξετάζει και το κατά πόσον είναι νομικά παραδεκτή, με άλλα λόγια αν μπορεί να αποτελέσει το αντικείμενο ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

Τοποθετήσεις ευρωβουλευτών

Μιλώντας στην "πρώτη σελίδα" Andrew Duff (Φιλελεύθεροι, Βρετανία) επεσήμανε ότι με τον κανονισμό "Η Επιτροπή πέτυχε μια αρκετά καλή ισορροπία μεταξύ της ενθάρρυνσης της άμεσης δημοκρατίας και της διασφάλισης της αξιοπιστίας του συστήματος. Κάθε πολίτης που σκοπεύει να καταθέσει τέτοια πρωτοβουλία καλόν θα είναι να συμβουλεύεται πρώτα την Επιτροπή σε ότι αφορά τη βιωσιμότητα και νομιμότητα των προτάσεών του", συμπλήρωσε.

Από την πλευρά του ο Rafał Trzaskowski (ΕΛΚ, Πολωνία) σημείωσε ότι "η πρόταση μας φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στην υλοποίηση μιας από τις σημαντικότερες καινοτομίες της Συνθήκης της Λισαβόνας. Είμαι πεπεισμένος ότι λόγω της μεγάλης σημασίας του εγχειρήματος τόσο το ΕΚ όσο και τα κράτη μέλη θα κάνουν το παν για να επιτύχουν την οριστική έγκριση του κανονισμού το συντομότερο δυνατόν. Καλύτερα πάντως να αποφύγουμε κάθε ενθουσιασμό καθώς η διαδικασία θα είναι εξαιρετικά πολύπλοκη.