Η πρωτοβουλία των πολιτών παίρνει σάρκα και οστά

Η Πρωτοβουλία των Πολιτών που προβλέπει η συνθήκη της Λισσαβόνας είναι ο πρώτος πραγματικά πανευρωπαϊκός μηχανισμός συμμετοχικής δημοκρατίας από ιδρύσεως ΕΕ, υποχρεώνοντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει κάθε νομοθετική πρόταση που φέρει ένα εκατομμύριο υπογραφές. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει στο ΕΚ τις προτάσεις τις για το πώς ακριβώς θα λειτουργήσει το σύστημα εν όψει της δημοσίευσής τους την ερχόμενη Τρίτη.

"Η Πρωτοβουλία των Πολιτών έχει μεγάλη συμβολική σημασία, είναι η απτή απόδειξη της ύπαρξης ενός λαού της Ευρώπης πάνω και πέρα από τους πολίτες κάθε χώρας" σημειώνει ο Carlo Casini (ΕΛΚ, Ιταλία) πρόεδρος της επιτροπής συνταγματικών υποθέσεων.

Για να γίνει πραγματικότητα όμως η πρωτοβουλία, είναι απαραίτητο να καθοριστεί προηγουμένως πλήρως και λεπτομερώς ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος καθώς "πρέπει να υπάρχει απόλυτη εγγύηση του γνήσιου των υπογραφών και να διασφαλίζεται ταυτόχρονα η ευκολία συγκέντρωσής τους" εξηγεί ο κ. Casini.

Έτσι, στην Πράσινη Βίβλο που εξέδωσε για το σκοπό αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπάρχουν δέκα σημεία που ετέθησαν σε δημόσια διαβούλευση με κάθε ενδιαφερόμενο στο διάστημα Νοεμβρίου -Ιανουαρίου χωρίς να βρεθεί για όλα οριστική απάντηση. Ορισμένα παραδείγματα:

Τόνισε όμως και κάτι άλλο: Το υποθετικό ΕΝΤ δεν θα είχε αποτρέψει την κρίση που πλήττει την Ελλάδα. "Η κρίση στην Ελλάδα είναι δημοσιονομική κρίση και όλες συζητήσεις περί ενός ΕΝΤ δεν αγγίζουν τα πραγματικά δεδομένα του ζητήματος" Ούτως ή άλλως, σημείωσε, η δημιουργία του θα απαιτήσει πολύ χρόνο ενώ "η κρίση στην Ελλάδα πρέπει να λυθεί τώρα".

Ένα εκατομμύριο, αλλά από πόσα κράτη-μέλη;

Στη Συνθήκη της Λισαβόνας ορίζεται απλώς ότι πρέπει να προέρχονται από σημαντικό αριθμό κρατών μελών, όμως δεν υπάρχει καμία εξήγηση του τι σημαίνει αυτό. ΜΕ περυσινό του ψήφισμα το ΕΚ, πρότεινε να είναι το ένα τέταρτο των κρατών μελών ή επτά με τα σημερινά δεδομένα, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Πράσινη βίβλο προτείνει το ένα τρίτο ή εννέα.

Κοινοί κανόνες

"Απαιτείται να υπάρξει κοινό κανονιστικό πλαίσιο για τη συγκέντρωση, επαλήθευση και πιστοποίηση των υπογραφών" σημειώνει η Επιτροπή ώστε να ισχύουν οι ίδιοι κανόνες σε όλα τα κράτη μέλη, αν και το καθ' ένα θα είναι ελεύθερο να επιλέξει την ακριβή μέθοδο πιστοποίησης του γνησίου των υπογραφών.

Και στο ίντερνετ;

Οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και πολλοί μεμονωμένοι πολίτες έχουν ζητήσει να επιτραπούν οι ηλεκτρονικές υπογραφές αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει υιοθετήσει την πρόταση σημειώνοντας ότι είναι αναγκαίο να διασφαλισθεί η φερεγγυότητα ενός τέτοιου συστήματος.

Τι μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο πρωτοβουλίας;

Ένα άλλο ερώτημα είναι απαιτείται προηγουμένως κάποιο "πράσινο φως", με άλλα λόγια να κρίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αν ένα αίτημα είναι παραδεκτό πριν καν αρχίσει η συλλογή υπογραφών, ώστε να αποφευχθούν τυχόν υπερβολές, με τον κίνδυνο κάτι τέτοιο να περιορίσει τελικά την ανάπτυξη γνήσια δημοκρατικών πρωτοβουλιών.

Με το περυσινό του ψήφισμα, το ΕΚ έχει προτείνει να πιστοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι ένα αίτημα είναι νομικά παραδεκτό πριν καν συγκεντρωθούν οι υπογραφές αλλά ότι θα πρέπει σε δεύτερη φάση να λαμβάνονται υπόψη και οι "πολιτικές παράμετροι", όχι μόνο οι νομικές και η διαδικασία να μην εξαρτάται αποκλειστικά από την Επιτροπή.

Αρχή από το 2011;

Το σχέδιο κανονισμού θα κατατεθεί από την Επιτροπή στις 31 Μαρτίου, μετά από τη συζήτηση της 24ης Μαρτίου στην ολομέλεια. Το ΕΚ και το Συμβούλιο θα πρέπει εν συνεχεία να εγκρίνουν τον κανονισμό επισήμως εντός του 2010, ώστε να είναι δυνατόν να λειτουργήσει το σύστημα από το 2011.